Bộ Tài chính vừa ban hành Thông tư số 15/2026/TT-BTC hướng dẫn nguyên tắc kế toán đối với các tổ chức tham gia thị trường tài sản mã hóa tại Việt Nam. Một trong những nội dung đáng chú ý của thông tư là yêu cầu các đơn vị cung cấp dịch vụ phải quản lý và hạch toán tách biệt tài sản mã hóa của khách hàng với tài sản của chính tổ chức, động thái được xem là nhằm hạn chế rủi ro trong việc quản lý tài sản của nhà đầu tư.
Điểm đáng chú ý nhất nằm ở quy định đối với hoạt động lưu ký tài sản mã hóa. Theo đó, tổ chức cung cấp dịch vụ phải quản lý và hạch toán kế toán tách biệt tiền và tài sản mã hóa của khách hàng với tiền và tài sản của chính tổ chức. Tài sản mã hóa của khách hàng lưu ký tại đơn vị cung cấp dịch vụ không được ghi nhận là tài sản của doanh nghiệp, mà chỉ được theo dõi chi tiết để phục vụ yêu cầu quản lý và thuyết minh trong báo cáo tài chính.
Quy định này được nhiều nhà đầu tư trong nước quan tâm và cho rằng điều này phản ánh bài học từ những vụ sụp đổ lớn trong ngành tiền mã hóa, điển hình là sự kiện phá sản của sàn giao dịch tiền mã hóa FTX vào cuối năm 2022. Khi đó, các cuộc điều tra cho thấy sàn giao dịch này đã không tách biệt tài sản của khách hàng với tài sản của doanh nghiệp. Theo cáo buộc của cơ quan chức năng Mỹ, tiền gửi của người dùng trên FTX đã bị chuyển sang quỹ đầu tư liên kết Alameda Research để phục vụ hoạt động đầu tư và giao dịch rủi ro cao.
Vụ việc liên quan đến nhà sáng lập Sam Bankman-Fried đã trở thành một trong những bê bối lớn nhất lịch sử thị trường tiền số, khiến hàng triệu nhà đầu tư trên toàn cầu bị ảnh hưởng và làm dấy lên câu hỏi về tính minh bạch trong việc quản lý tài sản khách hàng tại các sàn giao dịch, khi hơn 13 tỷ USD bị sử dụng sai mục đích.
Việc tách bạch tài sản của người dùng và đơn vị quản lý sẽ tạo ra ranh giới để phân định rõ đâu là tài sản của người dùng chỉ được phép lưu trữ, và đâu là tài sản của đơn vị quản lý được phép sử dụng cho các mục đích riêng. Điều này giúp tránh tình trạng “mơ hồ”, dễ dẫn đến sai phạm trong quá trình quản lý tài sản số của nhà đầu tư.
Trong Thông tư 15, Bộ Tài chính cũng quy định các tổ chức cung cấp dịch vụ tài sản mã hóa phải theo dõi chi tiết từng loại tài sản mã hóa tự doanh mà tổ chức đang nắm giữ, đồng thời hạch toán đầy đủ các khoản thu, chi từ hoạt động này. Việc trích lập dự phòng rủi ro đối với hoạt động tự doanh tài sản mã hóa được thực hiện tương tự như hoạt động tự doanh chứng khoán của các công ty chứng khoán.
Đối với tổ chức phát hành tài sản mã hóa, việc hạch toán kế toán sẽ phụ thuộc vào bản chất nghĩa vụ phát sinh từ tài sản đã phát hành. Nếu tài sản mã hóa mang bản chất huy động vốn, việc ghi nhận kế toán sẽ được thực hiện tương tự như hoạt động vay vốn của doanh nghiệp.
Trong khi đó, các nhà đầu tư trong nước là tổ chức khi tham gia giao dịch tài sản mã hóa trên các nền tảng được cấp phép sẽ hạch toán các giao dịch mua bán tương tự như hoạt động đầu tư tài chính, đồng thời căn cứ vào mục đích nắm giữ để xác định phương pháp kế toán phù hợp.
Việc Bộ Tài chính đưa ra các nguyên tắc kế toán chi tiết, đặc biệt là yêu cầu tách biệt tài sản khách hàng, được xem là bước đi quan trọng nhằm thiết lập khung quản lý minh bạch cho thị trường tài sản mã hóa trong giai đoạn thí điểm. Trong bối cảnh thị trường tiền số toàn cầu từng chứng kiến nhiều vụ sụp đổ do quản trị yếu kém, các quy định này được kỳ vọng sẽ giúp hạn chế rủi ro hệ thống và bảo vệ nhà đầu tư ngay từ giai đoạn đầu hình thành thị trường tại Việt Nam.
