Thời gian gần đây, thị trường tiền điện tử tại Việt Nam liên tục chứng kiến những vụ lừa ảo có đường dây gây thiệt hại lớn, từ Naga Kingdom, Wingstep, Titan Global đến MetaWin hay PaynetCoin. Hàng chục nghìn người mất trắng chỉ sau một đêm, cho thấy mức độ tinh vi của các mô hình đa cấp đội lốt công nghệ blockchain. Dù đã xuất hiện nhiều cảnh báo, các dự án kiểu này vẫn thu hút được đám đông.
Vấn đề cố hữu mang tên “làm giàu nhanh”
Một trong những nguyên nhân lớn nhất là tâm lý muốn làm giàu nhanh. Những lời mời gọi với cam kết lợi nhuận 1–3%/ngày, 30–90%/tháng hay “đảm bảo không bao giờ lỗ” dễ dàng đánh trúng kỳ vọng đổi đời của nhiều người. Khi thấy bạn bè, người quen liên tục khoe hình rút tiền, hiệu ứng FOMO khiến những nghi ngờ ban đầu bị gạt bỏ.
Điểm khác biệt của các mô hình đa cấp thời công nghệ là lớp vỏ blockchain hào nhoáng. Không còn là mỹ phẩm hay thực phẩm chức năng, những dự án này tự nhận là “DeFi thế hệ mới”, “GameFi”, “Web3” hay “Metaverse”. Token có thể được tạo ra chỉ bằng vài thao tác đơn giản nhưng lại được quảng cáo như một hệ sinh thái tỷ đô. Hợp đồng thông minh được dùng làm “bằng chứng” rằng dự án minh bạch, trong khi quyền kiểm soát vẫn nằm trọn trong tay đội ngũ ẩn danh, những người có thể rút toàn bộ tiền bất cứ lúc nào.
Dù khoác áo công nghệ đến đâu, mô hình vận hành vẫn là kim tự tháp khi người tham gia chỉ kiếm được tiền bằng cách kéo thêm người mới. Hoa hồng nhiều tầng, các gói “kim cương”, “lãnh đạo toàn cầu” hay mức thưởng lên đến vài chục phần trăm khiến mô hình trông hấp dẫn hơn nhưng không thay đổi bản chất. Cuối cùng, 90–95% người ở đáy kim tự tháp sẽ là người chịu thiệt hại.
Đọc thêm: Một đối tượng trong đường dây đánh bạc tại khách sạn Pullman bị truy tố vì lừa đảo tiền điện tử
Mờ mắt bởi sự xa hoa
Một yếu tố khác để đánh vào những nhà đầu tư cả tin là sự xa hoa, bóng bẩy. Để xây dựng lòng tin, các dự án chi mạnh tay cho việc tổ chức hội thảo sang trọng, thuê KOLs, mời người nổi tiếng làm đại sứ. Trong các nhóm Telegram, Zalo, những tin nhắn như “vừa rút 80 triệu” liên tục xuất hiện nhờ các công cụ tự động. Thời gian đầu, dự án cho phép nhà đầu tư rút tiền thật để củng cố uy tín, nhưng khi lượng người tham gia đạt đỉnh, hệ thống lập tức khóa rút và “biến mất” cùng toàn bộ vốn của nhà đầu tư.
Tình trạng này càng nghiêm trọng khi phần lớn người tham gia thiếu kiến thức về blockchain, không hiểu cách kiểm tra mã nguồn hay đánh giá rủi ro. Trong khi đó, Việt Nam chưa có khung pháp lý rõ ràng cho tiền điện tử, tạo điều kiện để các dự án lừa đảo hoạt động công khai dưới danh nghĩa “quốc tế”, với máy chủ và đội ngũ điều hành ẩn danh ở nước ngoài.
Từ Lion Group, Royal Q, HyperFund đến P88, Remitano Network, TOSI hay gần đây nhất là Worldmall.app và PaynetCoin, tất cả đều đi theo một kịch bản quen thuộc khi phát triển nhanh, thu hút hàng chục nghìn người, rồi bất ngờ “sập” chỉ sau vài tháng.
Nhà đầu tư cần thận trọng với mọi dự án hứa hẹn lợi nhuận cao bất thường. Bất kỳ mô hình nào dựa vào việc lôi kéo người mới đều mang bản chất đa cấp, các dự án thiếu minh bạch về đội ngũ, không có audit độc lập hoặc đưa ra cam kết phi thực tế đều tiềm ẩn rủi ro lớn.
Trong lĩnh vực đầy biến động như tiền điện tử, bảo vệ đồng tiền của mình quan trọng hơn những lời hứa làm giàu nhanh. Bất cứ khi nào có một cơ hội kiếm tiền, hãy luôn đặt câu hỏi rằng “lợi nhuận đến từ đâu hay chính bản thân sẽ là lợi nhuận của dự án”? Chỉ khi nhà đầu tư nâng cao hiểu biết và duy trì sự tỉnh táo, những mô hình đa cấp núp bóng công nghệ mới không còn cơ hội hoành hành.
