Tài sản số: Khi cuộc đua không dành cho số đông

Quy trình cấp phép nhiều tầng, phản ánh triết lý quản lý “đi chậm để đi chắc”

Việc nước ta chính thức công bố khung thủ tục cấp phép thí điểm thị trường tài sản số được xem là bước ngoặt quan trọng trong tiến trình hoàn thiện hành lang pháp lý cho lĩnh vực còn nhiều tranh cãi này.

Sau một thời gian dài thảo luận và tham khảo kinh nghiệm quốc tế, cơ quan quản lý đã lựa chọn phương án triển khai thận trọng, có kiểm soát, thay vì mở cửa rộng để thị trường tự vận hành. Điều này cho thấy tài sản số không còn được tiếp cận như một lĩnh vực công nghệ mang tính thử nghiệm, mà đang dần được đặt vào quỹ đạo quản lý tương tự các thị trường tài chính truyền thống.

Khung thí điểm được xây dựng với mục tiêu kép khi vừa tạo điều kiện cho sự hình thành một thị trường giao dịch tài sản số hợp pháp, vừa giảm thiểu tối đa các rủi ro về tài chính, an ninh tiền tệ và an toàn thông tin. Thông điệp xuyên suốt là ưu tiên sự ổn định dài hạn hơn là tăng trưởng nhanh trong ngắn hạn. Chính cách tiếp cận này khiến “luật chơi” ngay từ đầu đã mang tính sàng lọc cao, đặt ra yêu cầu khắt khe đối với bất kỳ tổ chức nào muốn tham gia cuộc đua.

Trong bối cảnh thị trường tài sản số toàn cầu liên tục chứng kiến các vụ đổ vỡ sàn giao dịch như FTX vào năm 2022, tranh chấp pháp lý và thất thoát tài sản của nhà đầu tư, việc Việt Nam lựa chọn con đường đi chậm nhưng chắc được xem là bước đi mang tính phòng ngừa. Tuy nhiên, điều đó cũng đồng nghĩa với việc thị trường thí điểm khó có thể sôi động trong giai đoạn đầu, khi số lượng doanh nghiệp đủ điều kiện tham gia bị giới hạn đáng kể.

Theo khung thủ tục mới, quá trình cấp phép cho tổ chức cung cấp dịch vụ tổ chức thị trường giao dịch tài sản số được thiết kế theo mô hình nhiều tầng thẩm định, với vai trò phân định rõ ràng giữa các cơ quan quản lý. UBCKNN là đầu mối tiếp nhận và đánh giá tính đầy đủ của hồ sơ, trong khi Bộ Tài chính giữ vai trò quyết định cuối cùng, đồng thời phối hợp chặt chẽ với Bộ Công an và Ngân hàng Nhà nước trong các khâu xem xét quan trọng.

Đọc thêm: TCBS nộp đơn tham gia cuộc đua tài sản số

Một điểm đáng chú ý là thời gian xử lý hồ sơ không được rút ngắn, mà trải dài qua nhiều giai đoạn, có thể kéo dài hơn một năm. Sau khi được chấp thuận về mặt chủ trương, doanh nghiệp vẫn phải dành tối đa 12 tháng để hoàn thiện các điều kiện về hạ tầng công nghệ, quy trình quản trị, nhân sự và các biện pháp kiểm soát rủi ro trước khi được cấp phép chính thức. Việc kéo dài thời gian chuẩn bị cho thấy cơ quan quản lý không chỉ kiểm tra trên giấy tờ, mà còn muốn đảm bảo các điều kiện được triển khai thực chất trong vận hành.

Cách thiết kế này phản ánh rõ triết lý quản lý thận trọng, đặc biệt trong bối cảnh tài sản số có mức độ liên thông cao với các lĩnh vực khác của hệ thống tài chính. Một sự cố lớn nếu xảy ra trong giai đoạn đầu có thể gây tác động lan tỏa, ảnh hưởng tới niềm tin của nhà đầu tư và uy tín của thị trường. Vì vậy, việc đặt ra nhiều vòng kiểm soát được xem là biện pháp phòng ngừa rủi ro mang tính hệ thống.

Rào cản gia nhập cao định hình cuộc chơi có chọn lọc

Song song với quy trình cấp phép chặt chẽ là các rào cản gia nhập ở mức rất cao. Yêu cầu vốn điều lệ tối thiểu lên tới 10.000 tỷ đồng không chỉ là điều kiện về năng lực tài chính, mà còn là công cụ sàng lọc nhằm giới hạn số lượng chủ thể tham gia thị trường. Với mức vốn này, phần lớn doanh nghiệp nhỏ, các startup công nghệ hay mô hình thử nghiệm khó có khả năng đáp ứng trong giai đoạn đầu.

Không dừng lại ở đó, cơ cấu cổ đông cũng bị kiểm soát nghiêm ngặt, với yêu cầu phần lớn vốn phải đến từ các tổ chức có nền tảng tài chính vững, hoạt động kinh doanh có lãi và được kiểm toán minh bạch. Các giới hạn về tỷ lệ sở hữu nước ngoài và quy định mỗi tổ chức, cá nhân chỉ được góp vốn vào một đơn vị được cấp phép cho thấy nỗ lực hạn chế sở hữu chéo, thao túng và các xung đột lợi ích tiềm ẩn.

Bên cạnh yếu tố tài chính và sở hữu, các tiêu chuẩn về công nghệ và nhân sự được thiết kế tiệm cận với thị trường chứng khoán và các định chế tài chính truyền thống. Yêu cầu hệ thống công nghệ đạt chuẩn an toàn thông tin cao, đội ngũ lãnh đạo có kinh nghiệm trong lĩnh vực tài chính vaf công nghệ, cùng lực lượng nhân sự được đào tạo bài bản cho thấy tài sản số đang được quản lý như một cấu phần của hệ thống tài chính chính thức.

Đọc thêm: Chủ tịch VBA cho rằng thuế tài sản số cần cân bằng lợi ích giữa 3 bên để tạo sức hút dòng vốn

Tổng thể, khung thí điểm đang vạch ra một cuộc chơi có tính chọn lọc cao, nơi chỉ những tổ chức đủ tiềm lực, tầm nhìn dài hạn và khả năng tuân thủ nghiêm ngặt mới có thể tham gia. Trong ngắn hạn, điều này có thể khiến thị trường phát triển chậm và kém sôi động. Tuy nhiên, về dài hạn, cách tiếp cận thận trọng được kỳ vọng sẽ giúp thị trường tài sản số tại Việt Nam tránh được những cú sốc lớn, tạo nền móng ổn định để mở rộng khi điều kiện đã chín muồi.